İşitme Testi (Odyometri) ve Odyogram Nedir?

İşitme Testi (Odyometri) ve Odyogram Nedir?

Odyometri Nedir?

İşitme testi veya odyometri, işitme yeteneğini analiz etmek ve olası işitme problemlerini belirlemek amacıyla uygulanan tıbbi bir değerlendirme yöntemidir. Bu test, kişinin karşılaştığı işitme kaybının türünü tanımlamak, şiddetini ölçmek ve uygun şekilde sınıflandırmak için kullanılır.

Duyma sağlığının korunmasında, işitme sorunlarının teşhis edilmesinde ve en uygun tedavi ya da rehabilitasyon seçeneklerinin belirlenmesinde önemli bir yere sahiptir. Odyometri testleri genellikle ses yalıtımı sağlanmış özel alanlarda, uzman kişiler tarafından gerçekleştirilir.

Test sırasında kişinin işitme eşiğini, yani duyabildiği en düşük ses seviyesini farklı frekans ve yoğunluk değerlerinde ölçmek hedeflenir. Bu sayede farklı tonlar karşısındaki duyarlılık değerlendirilmeye alınır ve işitme fonksiyonu üzerine detaylı bilgiler elde edilir.

Test uygulamasında, hastanın kulaklarına takılı olan cihazlar vasıtasıyla çeşitli frekans ve şiddette sesler iletilir. Hastanın bu seslere verdiği reaksiyonlar kayıt altına alınarak işitme becerileri üzerine kapsamlı bir değerlendirme yapılır.

Odyometri değerlendirmeleri, işitme kaybı, çeşitli kulak enfeksiyonları ve diğer işitsel rahatsızlıkların tespitinde oldukça önemli bir rol oynar. Süreç genelde bir odyolog veya kulak burun boğaz (KBB) uzmanı tarafından uygulanır.

Hastaların farklı perdelere ve yoğunluklarda seslere gösterdiği tepkiler sayesinde işitme eşikleri belirlenir. Bu bilgiler, genel işitme sağlığını değerlendirmek ve ek müdahale gereksinimi konusunda karar vermek açısından son derece değerlidir.

Odyometri testleri tamamen güvenli ve invaziv olmayan prosedürlerdir. Ancak doğru sonuç alınabilmesi adına bunların yetkin profesyoneller tarafından gerçekleştirilmesi son derece önemlidir.

Bu tür kontroller genellikle KBB kliniklerinde, buna uygun şekilde donatılmış özel hastanelerde veya işitme sağlığı üzerinde uzmanlaşmış merkezlerde yapılmaktadır.

Odyometri Testi Neden Yapılır?

Odyometri testi, bireyin işitme yeteneğini değerlendirmek, olası işitme kaybını saptamak ve bu kaybın derecesini belirlemek amacıyla uygulanan ayrıntılı bir işitme testidir.

Bu test sayesinde, farklı frekans ve ses düzeylerindeki uyaranlara verilen tepkiler analiz edilerek işitme hassasiyeti ortaya konur.

İşitme kaybının türünü, hangi frekans aralıklarında meydana geldiğini ve günlük hayat üzerindeki etkilerini belirlemek açısından oldukça faydalıdır.

Özellikle işitme kaybı şüphesi taşıyan, kulak çınlaması yaşayan ya da baş dönmesi gibi işitme ile ilişkili semptomlar gösteren bireyler için önemli bir tanı yöntemi olarak öne çıkmaktadır.

Odyometri testinin yapılma nedenleri şunlardır:

• İşitme kaybının varlığını ve derecesini belirlemek.
• Kulakta çınlama (tinnitus) şikayetlerini değerlendirmek.
• İşitme kaybının tipini (iletim tipi, sensörinöral veya mikst) ayırt etmek.
• Kulak enfeksiyonları sonrası işitme durumunu kontrol etmek.
• Meniere hastalığı gibi iç kulak hastalıklarının teşhisinde yardımcı olmak.
• Baş dönmesi (vertigo) şikayetlerini araştırmak.
• Gürültüye maruz kalan bireylerde mesleki işitme kaybını değerlendirmek.
• İşitme cihazı veya koklear implant ihtiyacını belirlemek.
• Travma veya kafa yaralanmaları sonrası işitme fonksiyonunu kontrol etmek.
• Çocuklarda işitme gelişimini takip etmek ve konuşma gecikmesini değerlendirmek.

Kaç Tür İşitme Testi Vardır?

İşitme kaybının nedenini, tipini ve derecesini belirlemek için farklı işitme testleri uygulanmaktadır. Test, kulağın çeşitli bölümlerini değerlendirmek üzere tasarlanmış olup, hastanın durumuna bağlı olarak doktor tarafından seçilir.

1. Saf Ses Odyometrisi (Pure Tone Audiometry- PTA):

Bu test, kulakların farklı frekanslardaki sesleri ne kadar iyi duyabildiğini ölçer. Test esnasında hastanın kulaklarına kulaklık takılır. Belirli frekans aralıklarında (örneğin 250 Hz ile 8000 Hz arasında) sesler iletilir.

Hasta sesi duyduğunda bir düğmeye basar.

Ya da elini kaldırarak tepki verir.

Saf ton odyometrisi, işitme eşik seviyelerini belirlemek için en yaygın kullanılan testlerden biridir.

2. Konuşma Odyometrisi (Speech Audiometry):

Bu değerlendirme, bireyin konuşma seslerini duyma ve anlama yeteneğini ölçer. Hastaya kelimeler ya da cümleler verilir ve bunları yeniden söylemesi talep edilir.

Test, işitme kaybının konuşmayı anlama üzerindeki etkisini değerlendirmeye yardımcı olur ve özellikle işitme cihazlarının uygunluğunu tespit etmek açısından önemli bir yere sahiptir.

3. Timpanometri (Orta Kulak Basıncı Testi):

Timpanometri, kulak zarının hareketliliğini değerlendirmek ve orta kulaktaki basınç seviyesini ölçmek amacıyla kullanılan bir tanı yöntemidir.

Bu test, düşük frekanslı bir sesin kulağa iletilmesiyle kulak zarının tepkisinin ölçülmesini kapsar. Orta kulakta sıvı birikimi, kulak zarında delinme ya da östaki tüpündeki tıkanıklık gibi sorunların tespit edilmesine olanak tanır.

4. Bera Testi (ABR- Auditory Brainstem Response Testi):

Bu test, beyin sapının işitsel sinyallere verdiği tepkileri değerlendirir ve özellikle bebekler ile iletişim kuramayan bireylerde işitme kaybını tespit etmek için oldukça yararlıdır. Bazı durumlarda hastaya hafif bir sedasyon uygulanması mümkündür. Kulaklıklar aracılığıyla belirli sesler iletilirken, özel elektrotlar beyin dalgası aktivitesindeki değişiklikleri izler. BERA testi, iç kulak ve işitme sinirleriyle ilgili sorunların teşhisinde hayati bir rol oynar.

5. Otoakustik Emisyon Testi (OAE- Otoacoustic Emission Test):

Otoakustik emisyon testi, iç kulaktaki kıl hücrelerinin ne kadar iyi çalıştığını değerlendirir. Test esnasında, kulak kanalına küçük bir prob yerleştirilir ve kulağa düşük seviyede ses dalgaları gönderilir. Bu yöntem, genellikle yenidoğan işitme taramalarında olası işitme kaybını tespit etmek amacıyla uygulanır.

6. Stapes Refleks Testi (Akustik Refleks Testi):

Bu test, orta kulak kaslarının yüksek seslere verdiği tepkiyi değerlendirir. Belirli seviyelerdeki sesler kulağa yönlendirilerek, iç kulakta bulunan üzengi kasının verdiği tepkiler analiz edilir. İşitme kaybının niteliğini belirlemeye ve sinirle ilgili işitsel sorunları teşhis etmeye yardımcı olur.

Farklı testler, işitme kaybının çeşitli yönlerini değerlendirmeyi amaçlar ve doktor, belirli bir işitme sorununa uygun en etkili prosedürü belirler. Düzenli işitme değerlendirmeleri, işitme sağlığını korumak, olası işitme bozukluklarını erken fark etmek ve yönetmek açısından büyük önem taşır.

İşitme Testi (Odyometri) Dereceleri Nelerdir?

İşitme kaybı yoktur.

Hafif Derecede İşitme Kaybı (26 – 40 dB):

Alçak sesleri duymakta zorlanır. Fısıltı ve arka plan gürültüsü olan ortamlarda konuşmaları anlamakta güçlük çekebilir.

Orta Derecede İşitme Kaybı (41 – 55 dB):

Normal konuşma seslerini net bir şekilde duyamaz. Yüksek sesle konuşan insanları duyabilir ancak bazı kelimeleri kaçırabilir.

Orta-İleri Derecede İşitme Kaybı (56 – 70 dB):

Yalnızca yüksek sesleri duyabilir. Konuşmaları anlamakta ciddi zorluk yaşar.

İleri Derecede İşitme Kaybı (71 – 90 dB):

Sadece çok yüksek sesleri algılayabilir (örneğin motor sesi, çığlık). Konuşmaları duymak ve anlamak neredeyse imkansızdır.

Çok İleri Derecede İşitme Kaybı (+91 dB ve üzeri):

İşitme yetisi tamamen kaybedilmiş olabilir ya da yalnızca çok yüksek sesler algılanabilir. Bu durumda, koklear implant gibi gelişmiş işitme çözümleri ihtiyacı doğabilir.

 Odyometri (İşitme Testi) Kimlere Yapılır?

Çocuklar:

Çocukların işitme sağlığı, gelişimsel süreçleri için kritik öneme sahiptir. Bebeklerde doğumsal işitme kaybı taraması yapılması, erken dönemde müdahale edebilmek için önemlidir. Ayrıca, çocukların konuşma ve dil gelişimini etkileyebilecek herhangi bir işitme sorunu için odyometri testi yapılır.

Yaşlı Bireyler:

Yaşlanma ile birlikte işitme kaybı riski artar. Bu sebeple, 60 yaş ve üzerindeki bireylerin düzenli aralıklarla odyometri testi yaptırmaları tavsiye edilir. İleri yaşlarda ortaya çıkan işitme kaybı, sosyal ilişkilere ve yaşam kalitesine olumsuz yönde etki edebilir; bu yüzden erken tanı büyük önem taşır.

Sesle Çalışan Bireyler:

Müzisyenler, öğretmenler ve diğer sesle ilgili mesleklerde çalışan kişiler, sık sık yüksek sese maruz kalmaları nedeniyle işitme problemleriyle karşılaşabilir. Bu nedenle, bu gruptaki bireyler düzenli olarak odyometri testi yaptırarak işitme sağlıklarını kontrol etmelidir.

Kulak Enfeksiyonları veya Travma Geçirenler:

Kulak enfeksiyonları, travmalar ya da cerrahi müdahaleler yaşamış bireyler, işitme seviyelerini değerlendirmek amacıyla odyometri testine tabi tutulabilir. Bu test, olası işitme kaybının nedenlerini belirlemek için önemlidir.

Genetik Yatkınlığı Olan Bireyler:

Ailede işitme kaybı öyküsü bulunan kişiler, genetik yatkınlıklarından ötürü odyometri testine gerek duyabilir. Bu testlerin düzenli aralıklarla yapılması, erken teşhis, tedavi ve gerekli desteğin sağlanması açısından önemlidir.

Odyometri testi, işitme sağlığını korumak ve geliştirmek için önemli bir adımdır. Farklı yaş gruplarından bireylerde işitme sorunlarının erken teşhisi, doğru tedavi yöntemlerinin seçilebilmesi için oldukça önemlidir.

Odyometri Testi Nasıl Yapılır?

Odyometri testi, işitme duyusunun değerlendirilmesi için kullanılan bir dizi testten oluşur. Bu testler, işitme kaybının derecesini ve türünü belirlemek amacıyla yapılır.

1. Hazırlık:

Görüşme:

Kulak kanallarının temiz ve serbest olduğundan emin olmak için otoskop ile kulaklar kontrol edilir.

2. Saf Ses Odyometrisi (Pure Tone Audiometry):

Kulaklıkların Takılması:

Kişiye kulaklık takılır. Kulaklıklar her iki kulağa ayrı ayrı sesler göndermek için kullanılır.

Seslerin Verilmesi:

Farklı frekanslardaki (yüksek ve düşük tonlar) saf sesler gönderilir. Her frekansta sesin şiddeti yavaş yavaş artırılır.

Yanıt Verme:

Kişiden, duyduğu her sesi bir butona basarak veya el kaldırarak belirtmesi istenir. Bu süreç her iki kulak için ayrı ayrı tekrarlanır.

Sonuçların Kaydedilmesi:

3. Konuşma Odyometrisi (Speech Audiometry):

Kelime ve Cümlelerin Dinletilmesi:

Kişiye belirli kelimeler veya cümleler söylenir. Bu kelimeler farklı ses seviyelerinde tekrarlanır.

Yanıt Verme:

Kişiden duyduğu kelimeleri veya cümleleri tekrar etmesi istenir. Bu, kişinin konuşmayı ne kadar iyi anlayabildiğini ölçer.

4. Timpanometri (Tympanometry):

Prob Yerleştirilmesi:

Kulak kanalına küçük bir prob yerleştirilir.

Basınç Değişiklikleri:

Prob, kulak kanalındaki basıncı değiştirerek kulak zarının tepkisini ölçer.

Sonuçların Değerlendirilmesi:

Bu test, orta kulak fonksiyonlarını ve kulak zarının hareket kabiliyetini değerlendirir.

5. Akustik Refleks Testi (Acoustic Reflex Test):

Yüksek Ses Verilmesi:

Kişiye kısa süreli yüksek sesler verilir.

Kas Tepkisi Ölçülmesi:

Kulak kaslarının bu seslere nasıl tepki verdiği ölçülür. Bu, iç kulak, işitme siniri ve beyin sapının işleyişini değerlendirmek için kullanılır.

6. Sonuçların İncelenmesi:

Değerlendirme:

Test sonuçları incelenerek işitme kaybının türü (iletim tipi, sensörinöral ya da karışık) ve seviyesi tespit edilir.

Danışmanlık:

Odyolog, test sonuçlarına göre kişiye uygun tedavi seçenekleri hakkında bilgi verir. Bu, işitme cihazları, tıbbi tedavi veya cerrahi müdahaleleri içerebilir.

Odyogram Nedir?

Odyogram, odyometri testinin sonucunda elde edilen ve işitme seviyelerini grafiksel olarak gösteren haritadır. Kısacası, odyogram, işitme testinin görsel bir çıktı olarak sunulmasıdır. Bu grafik, bir kişinin her iki kulağındaki işitme düzeyini farklı frekanslarda (ses tonlarında) gösterir. Odyogram, odyometri testlerinden elde edilen sonuçları daha anlaşılır ve yorumlanabilir bir şekilde görselleştirmeye yarar.

Odyometri (Odyogram) Nasıl Okunur?

Odyogramdaki ana unsurlar:

Yatay eksen (X): Frekans (Hz)

• 125 – 250 – 500 – 1000 – 2000 – 4000 – 8000 Hz
• Düşük frekanslar → kalın sesler
• Yüksek frekanslar → ince sesler (ör. “s”, “ş”, “f”)

Dikey eksen (Y): İşitme eşiği (dB)

• Yukarı doğru iyi işitme
• Aşağı doğru kötü işitme

Frekans ve Desibel Nedir?

İşitme, iki temel faktöre dayanır:

Frekans (Hz): 

Bir sesin tiz veya pes oluşunu belirler. Düşük frekanslar bas sesleri, yüksek frekanslar ise tiz sesleri ifade eder (piyano notaları gibi).

Desibel (dB): 

Sesin ne kadar yüksek olduğunu gösterir.

0–20 dB arası sesler oldukça hafif, 110 dB ise rahatsızlık verecek kadar yüksek bir ses seviyesi olarak değerlendirilmektedir.

Konuşma seslerinin çoğu “konuşma muzu (speech banana)” olarak bilinen bir alanda yer alır. Bu, odyogramda konuşmayı anlamamıza yardımcı olan sesleri kapsayan eğridir.

Odyogram üzerinde şu işaretler kullanılır:

Kırmızı Daire (O):

Sağ kulağın işitme düzeyi.

Mavi Çarpı (X):

Sol kulağın işitme düzeyi.

Kırmızı  Çizgi:

Sağ kulaktaki işitme profilini gösterir.

Mavi Çizgi:

Sol kulaktaki işitme profilini gösterir.

Çizgilerin üstünde kalan alan: 

Kişinin duyamadığı sesleri temsil eder.

Odyometri Sonuçlarından İşitme Kaybı Tipi Nasıl Belirlenir?

1. Hava yolu kötü – kemik yolu normal = İletim tipi kayıp

Örnek:

Hava yolu 50 dB, kemik yolu 10 dB

Tedaviye en iyi yanıt veren kayıptır.

Olası nedenler:

• Kulak kiri
• Orta kulak iltihabı
• Orta kulak sıvısı
• Kulak zarı deliği
• Otoskleroz

2. Hava yolu = Kemik yolu = Kayıp → Sensörinöral kayıp

Örnek:

Hava yolu 60 dB, kemik yolu 58 dB

Genellikle kalıcıdır.

Olası nedenler:

• Yaşa bağlı kayıp
• Gürültü
• Genetik
• Ani işitme kaybı
• İlaçlar (ototoksik)

3. Hem hava hem kemik kötü, arada fark var → Karma tip kayıp

Örnek:

Hava 70 dB, kemik 40 dB
Hem iletim hem sinirsel problem vardır.

Odyogram Ne Amaçla Kullanılır?

Odyogram testi, işitme kaybının derecesini ve türünü tespit etmek için uzmanların başvurduğu en temel araçlardan biridir. Ayrıca, mevcut işitme kaybı olan bireylerin durumlarındaki ilerlemeyi izlemek amacıyla da önemli bir rol oynar.

İletim tipi işitme kaybı, dış kulak ve orta kulakta oluşan sorunlardan kaynaklanan işitme kaybına denir.

Nedenleri:

• Kulak kiri,
• Kulak yolundaki bir nesnenin sebep olduğu tıkanıklıklar,
• Orta kulak enfeksiyonları gibi rahatsızlıklar,
• Kulak zarının delinmesi

Bu tür işitme kayıplarının ana nedenleri arasında yer alabilir.

Sensörinöral İşitme Kaybı:

Sensörinöral işitme kaybı, iç kulaktaki veya sinirlerle ilgili sorunlar nedeniyle ortaya çıkan ve teşhis için odyogramın gerekli olduğu bir işitme kaybı türüdür.

Nedenleri:

• Genellikle yaşlılık,
• Kulak zarının delinmesi
• Ve kulak enfeksiyonları

Bunun gibi nedenlere bağlı olarak meydana gelebilir. Sensörinöral işitme kaybı genellikle kalıcıdır ve tedavi edilemez.

İşitme cihazları veya koklear implant gibi yardımcı cihazlar, işitme kayıplarının etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir. Gürültü kaynaklı işitme kaybı da genellikle bu kapsamda değerlendirilir. Bu tür işitme kaybına sahip bireylerin odyogramlarına bakıldığında, düşük frekanslı sesleri ancak yüksek desibel seviyelerinde algılayabildikleri gözlemlenebilir.

Mikst (Karışık) Tipi İşitme Kaybı:

Mikst tip işitme kaybı, hem sensörinöral hem de iletim tipi işitme kaybının kombinasyonudur.

Nedenleri:

Bu tür işitme kayıpları, iç kulakta meydana gelen sorunların yanı sıra dış kulak ya da orta kulak problemlerinden de kaynaklanabilir. Mikst tip işitme kaybı olan hastaların odyogramları incelendiğinde, hem düşük hem de yüksek frekanslı sesleri düşük desibel seviyelerinde algılayamadıkları tespit edilir.

Odyogramı Kimler Kullanmalıdır?

• Yeni doğanlariçin tarama testleriyle başlanır.
• İşitme güçlüğü çeken bireyler,
• Kulak çınlaması (tinnitus)yaşayanlar,
• İleri yaş bireyler,
• Ailede işitme kaybı geçmişi olan bireyler
• Endüstriyel alanlarda çalışanlar(gürültüye maruz kalanlar),

Odyometri ve Odyogram Arasındaki Farklar

Odyometri bir test sürecidir. Kişinin işitme seviyelerinin ölçülmesi için yapılan işlem veya testtir.

Odyogram ise bu testin sonucudur. İşitme seviyelerinin görsel olarak temsil edildiği grafiktir.

Özetle, odyometri testinin sonuçları odyogram şeklinde değerlendirilir. Odyogram, odyometri testinin bir tür görsel raporu gibidir.